Iedereen heeft wel eens last van losse ontlasting, maar wanneer diarree aanhoudt of steeds terugkeert, roept dat terecht vragen op. Wat zijn de diarree oorzaken, wanneer spreken we van een darmziekte, en hoe herken je het verschil tussen iets tijdelijks en iets dat aandacht verdient? In dit artikel zetten we de belangrijkste feiten op een rij, zodat je beter begrijpt wat er in je darmen gebeurt.
Wat is diarree precies?
Van diarree spreken we wanneer de ontlasting dunner of wateriger is dan normaal en vaker dan drie keer per dag voorkomt. Acute diarree duurt korter dan twee weken. Wanneer klachten langer dan vier weken aanhouden, heet het chronische diarree. Dat onderscheid is belangrijk, omdat chronische diarree vaker een onderliggende oorzaak heeft die behandeling nodig heeft.
Veelvoorkomende diarree oorzaken en darmziekte als achterliggende factor
De oorzaken van diarree lopen sterk uiteen. Soms is het lichaam simpelweg bezig een infectie of irriterende stof zo snel mogelijk kwijt te raken. In andere gevallen speelt een structureel probleem in de darmen een rol. De meest voorkomende oorzaken zijn:
- Infecties: virussen (zoals het norovirus), bacteriën (zoals salmonella of campylobacter) en parasieten kunnen de darmwand irriteren en diarree veroorzaken. Dit type is meestal kortdurend en gaat vanzelf over.
- Voedselintoleranties: lactose-intolerantie en glutengevoeligheid (coeliakie) zijn bekende voorbeelden. De darmen reageren op bepaalde voedingsstoffen die ze niet goed kunnen verwerken.
- Medicijnen: antibiotica verstoren de darmflora en leiden regelmatig tot tijdelijke diarree. Ook bepaalde maagzuurremmers en pijnstillers kunnen de ontlasting beïnvloeden.
- Stress en het zenuwstelsel: de darm en het brein zijn nauw verbonden. Spanning en angst kunnen de darmbeweging versnellen, wat leidt tot losse ontlasting.
- Chronische darmziekten: bij aanhoudende klachten speelt soms een ontstekingsziekte zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa een rol. Ook het prikkelbare darmsyndroom (PDS) gaat vaak gepaard met wisselende ontlasting, waaronder diarree.
Soorten diarree: hoe ze zich van elkaar onderscheiden
Niet alle diarree is hetzelfde. Medisch gezien worden er verschillende mechanismen onderscheiden:
Osmotische diarree
Bepaalde stoffen in de darm trekken vocht aan vanuit de darmwand. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij lactose-intolerantie of bij het gebruik van bepaalde laxeermiddelen. De diarree stopt doorgaans wanneer de betreffende stof niet meer gegeten wordt.
Secretoire diarree
Hierbij scheidt de darmwand zelf te veel vocht af. Bacteriële infecties en sommige darmtumoren kunnen dit veroorzaken. De ontlasting is waterig en houdt ook aan als iemand nuchter is.
Inflammatoire diarree
Bij ontstekingen in de darmwand, zoals bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, kan bloed of slijm in de ontlasting aanwezig zijn. Dit type diarree vraagt altijd om medische aandacht.
Functionele diarree
Hierbij is geen structurele afwijking aantoonbaar, maar werkt de darm toch niet normaal. PDS met diarree als hoofdklacht valt in deze categorie. Voor meer achtergrond over hoe de darmen in het algemeen werken en welke klachten daarbij kunnen horen, lees dan het artikel Darmen: werking, klachten, symptomen en gezondheid.
Wanneer wijst diarree op een darmziekte?
Kortdurende diarree zonder andere klachten is zelden een teken van een ernstige aandoening. Er zijn echter signalen die erop kunnen wijzen dat er meer aan de hand is:
- Diarree die langer dan vier weken aanhoudt of steeds terugkeert
- Bloed of slijm in de ontlasting
- Onbedoeld gewichtsverlies
- Buikpijn die niet overgaat
- Koorts die langer aanhoudt
- Nachtelijke diarree die de slaap verstoort
- Diarree in combinatie met vermoeidheid of bloedarmoede
Bij een of meer van deze signalen is het verstandig een arts te raadplegen. Hij of zij kan bepalen of verder onderzoek nodig is, zoals bloedonderzoek, ontlastingsonderzoek of een coloscopie.
Veelgestelde vragen
Hoe lang mag diarree duren voordat ik naar de dokter ga?
Acute diarree zonder bloed, koorts of ernstige buikpijn gaat vaak binnen een paar dagen vanzelf over. Duurt het langer dan een week, of zijn er extra klachten zoals bloed in de ontlasting of gewichtsverlies, neem dan contact op met uw huisarts.
Kan stress diarree veroorzaken?
Ja. De verbinding tussen het brein en de darmen is nauw. Stress en angst kunnen de darmbewegingen versnellen, wat leidt tot losse of frequente ontlasting. Dit wordt ook wel stress-gerelateerde diarree of functionele diarree genoemd.
Wat is het verschil tussen PDS en een chronische darmziekte zoals de ziekte van Crohn?
Bij PDS zijn er geen zichtbare ontstekingen of beschadigingen in de darmwand aantoonbaar, maar de darm functioneert toch niet normaal. Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa is er wel sprake van aantoonbare ontsteking in de darmwand, wat zichtbaar is bij onderzoek zoals een coloscopie of bloedonderzoek.
Diarree is een klacht die veel mensen treft, maar lang niet altijd onschuldig is. Door alert te zijn op signalen zoals bloed bij de ontlasting, langdurige klachten of gewichtsverlies, kunt u op tijd actie ondernemen. Wilt u meer lezen over darmklachten en darmgezondheid, bekijk dan het overzicht op Darmen voor meer artikelen over dit onderwerp.