Elk jaar krijgen in Nederland ruim 13.000 mensen de diagnose darmkanker. Daarmee is het een van de meest voorkomende vormen van kanker in ons land. Het verraderlijke? In de vroege stadia veroorzaakt darmkanker vaak geen klachten. Juist daarom is preventief onderzoek zo waardevol. In dit vraag-en-antwoord artikel krijgt u heldere antwoorden op de belangrijkste vragen over darmkanker en preventief darmonderzoek.

Wat is darmkanker precies?

Darmkanker ontstaat wanneer cellen in de dikke darm of endeldarm ongecontroleerd gaan delen. Dit begint vrijwel altijd met kleine, goedaardige uitstulpingen van het darmslijmvlies: poliepen. De meeste poliepen zijn onschuldig en veroorzaken geen klachten. Toch kunnen sommige poliepen in de loop van jaren uitgroeien tot kwaadaardige tumoren.

Het proces van poliep tot darmkanker duurt gemiddeld tien tot vijftien jaar. Dit biedt een belangrijk voordeel: er is een ruim tijdsvenster om poliepen op te sporen en te verwijderen voordat ze kwaadaardig worden. Onderzoek gepubliceerd in het New England Journal of Medicine toont aan dat het verwijderen van poliepen het risico op darmkanker met meer dan de helft kan verlagen.

Wie loopt verhoogd risico?

Hoewel darmkanker iedereen kan treffen, zijn er factoren die het risico verhogen. Leeftijd speelt een belangrijke rol: het merendeel van de diagnoses wordt gesteld bij mensen boven de vijftig jaar. Maar ook jongere mensen kunnen darmkanker ontwikkelen, zeker wanneer er sprake is van familiaire belasting.

Heeft een eerstegraads familielid (ouder, broer, zus of kind) darmkanker gehad, dan is uw eigen risico twee tot drie keer zo hoog als gemiddeld. Bij meerdere familieleden met darmkanker of diagnose op jonge leeftijd in de familie kan dit risico nog hoger liggen. Daarnaast verhogen chronische ontstekingsziekten van de darm, zoals colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn, het risico aanzienlijk. Leefstijlfactoren als roken, overmatig alcoholgebruik, weinig beweging en een voeding arm aan vezels spelen eveneens een rol.

Welke klachten kunnen wijzen op darmproblematiek?

Darmproblemen komen veel voor en hebben meestal een onschuldige oorzaak. Toch is het verstandig om bepaalde signalen serieus te nemen. Veranderingen in uw ontlastingspatroon die langer dan enkele weken aanhouden, verdienen aandacht. Denk aan aanhoudende diarree, verstopping, of een afwisseling van beide.

Bloed bij de ontlasting is een symptoom dat altijd onderzocht moet worden. Dit kan zich uiten als helderrood bloed, maar ook als donkere, teerachtige ontlasting. Andere signalen zijn onverklaarbaar gewichtsverlies, aanhoudende buikpijn of krampen, het gevoel dat de darm niet volledig leegt na toiletbezoek, en onverklaarde vermoeidheid door bloedverlies. Het is belangrijk te benadrukken dat deze klachten vaak een andere oorzaak hebben dan kanker. Maar zekerheid krijgt u alleen door onderzoek.

Wat zijn veelvoorkomende darmaandoeningen?

Naast darmkanker bestaan er talloze andere darmaandoeningen die klachten kunnen veroorzaken. Het prikkelbare darm syndroom (PDS) treft naar schatting een op de vijf Nederlanders en veroorzaakt buikpijn, een opgeblazen gevoel en wisselende ontlasting. Hoewel vervelend, is PDS niet gevaarlijk en verhoogt het niet het risico op darmkanker.

Divertikels zijn kleine uitstulpingen in de darmwand die vooral op latere leeftijd voorkomen. Meestal geven ze geen klachten, maar ze kunnen ontsteken en dan pijn en koorts veroorzaken. Aambeien zijn gezwollen bloedvaten rond de anus die jeuk, pijn en bloedverlies kunnen geven. Hoewel onschuldig, kunnen de symptomen lijken op ernstiger aandoeningen. Een coloscopie kan uitsluitsel geven over de exacte oorzaak van uw klachten en onderscheid maken tussen onschuldige en ernstige aandoeningen.

Hoe werkt een coloscopie?

Bij een coloscopie onderzoekt een arts de binnenkant van uw dikke darm met een flexibele slang met camera: de coloscoop. Dit instrument wordt via de anus ingebracht en voorzichtig door de gehele dikke darm geschoven. Op een beeldscherm kan de arts het darmslijmvlies nauwkeurig bekijken.

Het grote voordeel van een coloscopie is dat de arts niet alleen kan kijken, maar ook direct kan handelen. Worden er poliepen aangetroffen, dan kunnen deze tijdens hetzelfde onderzoek worden verwijderd. Dit gebeurt pijnloos met een speciaal lusje of tangetje. De verwijderde poliepen worden naar het laboratorium gestuurd voor microscopisch onderzoek. Zo wordt vastgesteld of het om goedaardige of kwaadaardige weefselgroei gaat.

Is een coloscopie pijnlijk?

De meeste mensen ervaren een coloscopie als oncomfortabel maar niet als pijnlijk. Tijdens het onderzoek wordt lucht in de darm geblazen om goed zicht te krijgen, wat een opgeblazen gevoel en krampen kan veroorzaken. Dit verdwijnt na afloop snel weer.

U kunt kiezen voor sedatie: een licht slaapmiddel dat via een infuus wordt toegediend. Hierdoor wordt u slaperig en ontspannen, en herinnert u zich achteraf weinig tot niets van het onderzoek. Veel mensen geven de voorkeur aan deze optie. De voorbereiding op een coloscopie, waarbij de darm volledig geleegd moet worden met een speciale drank, wordt door veel patiënten als het meest vervelende onderdeel ervaren. Maar ook dit is goed te doen en duurt slechts een dag.

Waarom is preventief onderzoek belangrijk?

Darmkanker ontwikkelt zich langzaam en geeft in vroege stadia vaak geen symptomen. Wanneer er wel klachten ontstaan, is de ziekte vaak al verder gevorderd. De overlevingskansen hangen sterk samen met het stadium waarin de kanker wordt ontdekt. Bij ontdekking in een vroeg stadium ligt de vijfjaarsoverleving boven de negentig procent. Bij uitgezaaide darmkanker daalt dit naar ongeveer vijftien procent.

Preventief darmonderzoek richt zich op het opsporen van darmkanker voordat er klachten zijn, of nog beter: op het vinden en verwijderen van poliepen voordat ze kwaadaardig worden. Onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu laat zien dat het bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland jaarlijks honderden levens redt. Via onze website kunt u eenvoudig een aanvraag doen voor een preventief darmonderzoek, ook als u niet in aanmerking komt voor het reguliere bevolkingsonderzoek of niet wilt wachten.

Voor wie is preventief onderzoek geschikt?

Het Nederlandse bevolkingsonderzoek darmkanker nodigt mensen tussen de 55 en 75 jaar elke twee jaar uit voor een ontlastingstest. Bij een afwijkende uitslag volgt een coloscopie. Maar niet iedereen wil wachten op deze uitnodiging, en sommige mensen vallen buiten deze leeftijdscategorie terwijl ze wel een verhoogd risico hebben.

Preventief darmonderzoek op eigen initiatief kan zinvol zijn wanneer u een familiegeschiedenis heeft met darmkanker of poliepen, wanneer u aanhoudende darmklachten ervaart die u gerust wilt laten stellen, of wanneer u simpelweg zekerheid wilt over de gezondheid van uw darmen. Ook mensen jonger dan 55 met risicofactoren of klachten kunnen baat hebben bij onderzoek. Via deze site kunt u laagdrempelig een aanvraag indienen voor een preventief darmonderzoek.

Hoe verschilt preventief onderzoek van diagnostisch onderzoek?

Bij preventief onderzoek wordt gekeken naar afwijkingen bij mensen zonder klachten. Het doel is het opsporen van poliepen of vroege stadia van darmkanker voordat deze problemen veroorzaken. Diagnostisch onderzoek vindt plaats wanneer er al klachten zijn en de arts wil achterhalen wat de oorzaak is.

Het belangrijkste verschil zit in de timing en de doelgroep. Preventief onderzoek is proactief: u neemt zelf het initiatief om uw gezondheid te controleren. Diagnostisch onderzoek is reactief: er is al een aanleiding in de vorm van symptomen. Beide vormen van onderzoek kunnen bestaan uit een coloscopie, maar de context verschilt. Het thema darmkanker en preventief darmonderzoek verdient meer aandacht, omdat vroege opsporing levens redt.

Wat kunt u zelf doen?

Naast regelmatig onderzoek kunt u zelf bijdragen aan een gezonde darm. Een vezelrijk dieet met voldoende groenten, fruit en volkoren producten houdt de darmpassage op gang en lijkt het risico op darmkanker te verlagen. Beperk de consumptie van rood vlees en bewerkte vleesproducten, die volgens de Wereldgezondheidsorganisatie het risico op darmkanker verhogen.

Regelmatige lichaamsbeweging heeft een beschermend effect. Streef naar minimaal dertig minuten matige beweging per dag. Beperk alcoholgebruik en stop met roken als u dat nog doet. Overgewicht is een risicofactor voor darmkanker, dus een gezond gewicht nastreven is eveneens waardevol. Deze leefstijlaanpassingen vervangen geen screeningsonderzoek, maar vullen het aan.

Hoe verloopt de aanvraag voor onderzoek?

Een preventief darmonderzoek aanvragen via onze website is eenvoudig. U vult een korte vragenlijst in over uw gezondheid, eventuele klachten en familiegeschiedenis. Op basis hiervan wordt beoordeeld welk onderzoek voor u het meest geschikt is. Vervolgens ontvangt u een afspraak bij een gespecialiseerd centrum waar de coloscopie wordt uitgevoerd.

Het hele traject van aanvraag tot uitslag duurt doorgaans enkele weken. Na het onderzoek bespreekt de arts de bevindingen met u. Zijn er poliepen verwijderd, dan krijgt u na het laboratoriumonderzoek bericht over de aard van het weefsel. Bij een schone darm zonder afwijkingen kunt u met een gerust hart naar huis. Het advies voor een eventueel vervolgonderzoek hangt af van de bevindingen en uw persoonlijke risicoprofiel.

Wat als er iets gevonden wordt?

Het vinden van poliepen tijdens een coloscopie is niet ongewoon en meestal geen reden tot grote zorg. De meeste poliepen zijn goedaardig en worden direct verwijderd. Na microscopisch onderzoek blijkt het overgrote deel geen kwaadaardige kenmerken te hebben. Wel krijgt u dan het advies om over enkele jaren opnieuw een coloscopie te laten doen, omdat de kans op nieuwe poliepen verhoogd is.

Wordt er wel darmkanker vastgesteld, dan volgt aanvullend onderzoek om te bepalen hoe ver de ziekte is gevorderd. De behandeling hangt af van het stadium en kan bestaan uit een operatie, chemotherapie, bestraling of een combinatie hiervan. Juist omdat vroeg ontdekte darmkanker zo goed behandelbaar is, is preventief onderzoek zo waardevol. Hoe eerder de diagnose, hoe groter de kans op volledige genezing.

Uw gezondheid in eigen hand

Darmkanker is een ernstige ziekte, maar wel een die in veel gevallen voorkomen of in een vroeg stadium opgespoord kan worden. De sleutel ligt bij tijdig onderzoek. Wacht niet tot er klachten zijn, want dan kan de ziekte al verder gevorderd zijn. Neem uw darmgezondheid serieus en overweeg een preventief onderzoek, zeker als u risicofactoren heeft of gewoon zekerheid wilt.

Via deze website kunt u direct een aanvraag doen voor een preventief darmonderzoek. Het is een kleine stap met mogelijk grote gevolgen voor uw gezondheid. Lees ook onze andere artikelen over het herkennen van darmproblemen en de voorbereiding op een coloscopie voor meer informatie.